Zanieczyszczenia powietrza przez gazy, pary, aerozole i pyły wzrastają ostatnio coraz bardziej, co w pewnych okolicznościach wpływa nie tylko na złe samopoczucie ludzi, lecz również może powodować stany chorobowe. Zanieczyszczenia te mają istotny wpływ na wentylację i wentylatory
Stopień szkodliwości, z jaką substancja zanieczyszczająca powietrze atakuje organizm ludzki, zależy od stężenia (koncentracji), w jakim znajdują się te substancje w powietrzu. Stężenia określa się najczęściej w G/m3 lub mG/l.

Zanieczyszczenia występują w stanie stałym, ciekłym lub gazowym. Dzięki kształtowi poszczególnych ziarn, gęstości lub wskutek nadanej im w pewnych warunkach energii, mogą one unosić się w powietrzu w ciągu stosunkowo długiego czasu, zanim pod wpływem działania siły ciężkości, osiągną stan spoczynku. Im drobniejsze są te ziarna, tym wolniejszy jest przebieg opadania spowodowany działaniem siły ciężkości. Gazy i pary o ciężarze objętościowym mniejszym od powietrza, unoszą się do góry, zaś o ciężarze większym opadają na dół.
W pewnych jednak przypadkach gazy i pary o wysokiej temperaturze, mieszając się z chłodniejszym od siebie powietrzem mogą mieć gęstość większą niż powietrze, jednak wskutek rozszerzalności cieplnej ich ciężar objętościowy może być przejściowo mniejszy od powietrza. Takie gazy i pary unoszą się w górę aż do czasu, gdy ochłodzą się do temperatury powietrza.
Należy mieć również na uwadze to, że wszelkie substancje zanieczyszczające powietrze w pomieszczeniu produkcyjnym poruszają się przeważnie pod wpływem prądów powietrznych występujących w pomieszczeniu.
Wydzielające się gazy, pary, dymy, aerozole i mgły we współczesnym przemyśle są bardzo różnorodne. Gazy szkodliwe są liczne i różnorodne ze względu na swoje własności oddziaływania na organizm ludzki, natomiast pary najczęściej są do siebie podobne (wyjątek stanowią pary rtęci). Są one z zasady parami lekkich cieczy, jak: węglowodory, alkohole, estry i ich pochodne. Wszystkie te substancje łatwo wrą i intensywnie parują nawet przy tzw. temperaturze pokojowej. Rtęć jest jedynym metalem, który paruje przy temperaturze pokojowej. Wszystkie inne metale parują tylko przy stosunkowo wysokich temperaturach, tworząc tlenki metali.
Pary metali należy rozpatrywać jako aerozole, składające się z mieszaniny tlenków metali i bardzo drobnych ziarn metali.
Gazy można podzielić, zależnie od ich sposobu oddziaływania na organizm ludzki, na trujące, duszące, drażniące i narkotyzujące, przy czym w każdej grupie mogą być gazy bardziej lub mniej toksyczne. Ze względu na stopień toksyczności gaży, pary i aerozole mogą być umownie podzielone na następujące grupy:

  • stosunkowo nieszkodliwe o dopuszczalnej koncentracji do 0,1 G/m3,
  • mało szkodliwe o dopuszczalnej koncentracji do 0,01 G/m3,
  • szkodliwe o dopuszczalnej koncentracji do 0,001 G/m3,
  • bardzo szkodliwe o dopuszczalnej koncentracji poniżej 0,001 G/m3.

Do pierwszej grupy zalicza się pary rozpuszczalników, do drugiej niektóre rozpuszczalniki i związki nitrowe, tlenek węgla, furfarol, amoniak, alkohol metylowy itp., do trzeciej grupy — fenol, chlor, kwas siarkowy, do czwartej grupy — rtęć, ołów i jego związki, fosfor, bezwodnik selenu, tellur i jego tlenki, związki uranu i inne.
Mówiąc o gazach, parach i aerozolach należy wspomnieć o dynamice ich rozprzestrzeniania się w pomieszczeniu. Gazy, pary i aerozole prawic nigdy nie rozprzestrzeniają się równomiernie w pomieszczeniu zarówno w pionie, jak i w poziomic. Z jednej strony jest to zjawisko pozytywne, gdyż pozwala na usuwanie zanieczyszczeń ze strefy ich największej koncentracji, z drugiej zaś strony ta właściwość może stanowić duże niebezpieczeństwo dla pracowników znajdujących się w strefie podwyższonej koncentracji.
Szkodliwe gazy, pary i aerozole mogą dostawać się do pomieszczenia (w wyniku reakcji chemicznych) przez nieszczelność aparatury, przewodów i aparatów pracujących pod dużym ciśnieniem, ze swobodnych powierzchni różnych kadzi, wanien itp.
Pary mają tendencję opadania, następnie pod wpływem unoszących się strumieni powietrznych trafiają do str;fy przebywania ludzi, tworząc w tej strefie miejsca o podwyższonej koncentracji.
Przy rozwiązywaniu zagadnień związanych z wentylacją i usuwaniem gazów, par i dymów poprzez wentylator należy dokładnie wiedzieć, w. jaki sposób się one wydobywają oraz czy proces przebiega w temperaturze wysokiej czy też niskiej.
Wydzielające się pyły są bardzo często spotykanym zanieczyszczeniem, występującym w pomieszczeniach produkcyjnych. Pyły przemysłowe są bardzo różnorodne ze względu na skład, własności, warunki wydobywania się i oddziaływania na organizm ludzki.
Pyły ze względu na pochodzenie dzielimy na: organiczne, mineralne lub mieszane. Ze względu na wielkość ziarn dzielimy pyły na bardzo drobne 0,1 – 1,0 mikrometra (aerozole), drobne 2 – 10 mikrometra (długo unoszą się w powietrzu), średnie 60 – 100 mikrometra i grube powyżej 100 mikrometra (szybko opadają).
Ze względu na oddziaływanie na organizm ludzki dzielimy pyły na: neutralne (nie zawierające.składników trujących, ich oddziaływanie jest mechaniczne), trujące (zawierają substancje toksyczne wywołujące zatrucie) i na pyły krzemowe i azbestowe zawierające więcej niż 10% wolnego dwutlenku krzemu albo azbestu. Pył ten, chociaż nie jest trujący, wywołuje ciężkie schorzenia płuc, tj. silikozę i azbestozę.
Warunki wydzielania się pyłu są bardzo różnorodne. Silnie zapylone powietrze przy niskiej wilgotności względnej powietrza drażni błony śluzowe nosa i gardła, wywołując atak kaszlu. Aby pył mógł być skutecznie zwalczany, należy znać jego skład i uziarnienie.
Dopuszczalne stężenie szkodliwych dla zdrowia substancji w powietrzu otaczającym stanowisko pracy podano odpowiednich tablicach.
Powietrze w pomieszczeniu może być ponadto zanieczyszczone różnego rodzaju zapachami. Powstają one w kuchniach, laboratoriach chemicznych i bakteriologicznych, podczas niektórych procesów produkcyjnych, w ustępach.
Wpływ zapachów na organizm ludzki nie został jeszcze dostatecznie wyjaśniony. Stwierdzono tylko, że pewne odrażające zapachy wywołują u ludzi bardziej wrażliwych objawy podniecenia. Pewne zapachy, jak np. w laboratoriach chemicznych i bakteriologicznych nie mogą być usunięte nawet przy bardzo intensywnym wentylowaniu pomieszczenia.
Najbardziej skutecznym sposobem zwalczania zapachów jest niedopuszczenie do ich rozprzestrzeniania się przez możliwie jak najszybsze usuwanie ich przez wentylatory w miejscu powstawania.

« »